Socratisch Café

Socratisch Café Culemborg, thema Spelen, 16 maart 2018

Posted on

‘Wij spelen, en weten dat wij spelen, dus wij zijn meer dan enkel redelijke wezens, want het spel is onredelijk.’
Johan Huizinga – “Homo Ludens”

Spelen lijkt voorbehouden aan kinderen. Van jonge dieren zegt men dat wanneer zij spelen, zij oefenen voor later. Van spel kun je leren. In het spel komt de werkelijkheid, maar dan zonder de ernst, terug. Maar volwassenen spelen ook, is dat dan ook ter voorbereiding van later? Waarom nemen we spel zo serieus?
Misschien omdat in het spel je het nuttige overstijgt en je wordt verheven naar een hogere sfeer van ervaring. Zo kan je bijvoorbeeld bijzonder enthousiast raken van een mooi doelpunt of een goed gesprek of humorvolle opmerking. Je raakt ‘als door de godheid bezeten’ (entheos). Zo kunnen kinderen helemaal opgaan in het spel. Wat is spelen ons waard? En welke spelletjes mogen niet gespeeld worden?
Huizinga constateert naast de wedkamp of (schijn)gevecht, het schouwspel als een ander aspect van spel. Daarin wordt er iets getoond, iets opgevoerd, een verhaal zichtbaar gemaakt. Hoewel een voetbalwedstrijd ook soms een schouwspel genoemd wordt maar waarom eigenlijk? Wat wordt door spel eigenlijk zichtbaar?
Zonder spel blijft er wellicht iets verborgen; spel leidt tot speling in je blik naar de werkelijkheid. Vaak zijn we zo opgesloten in onze opvattingen dat er geen speelruimte of speling meer in ons hoofd is. Spel is ontspanning, oefening en discipline tegelijk. Werkt spel dan relativerend, plaatst in het dingen in perspectief? En is spel hetzelfde als creativiteit?
Is een socratisch gesprek dan eigenlijk ook geen spel?
Onderzoek deze en andere vragen samen met anderen in het Socratisch Café Culemborg op 16 maart 2018

Socratisch Café Culemborg, thema Duurzaamheid

Posted on Updated on

NA AANMELDING ONTVANGT U BINNEN ENKELE MINUTEN EEN MAIL MET DE VOLGENDE TEKST: Beste (naam), Bedankt voor uw registratie voor het Socratisch Café Culemborg, thema Duurzaamheid op 18 mei 2018. Locatie .. Met vriendelijke groet, Frans Weeber. Niet ontvangen? Stuur dan een mail naar fransweeber@gmail.com.

‘Alles van waarde is weerloos’ – Lucebert

Het woord ‘duurzaam’ staat in de stop tien in de lijst van de meest irritante woorden van 2017. Alles wat te maken heeft met maatschappelijk verantwoord leven, milieu, ecologie en toekomstgericht denken wordt tegenwoordig onder duurzaamheid geschaard. “Het is een hol betekenisloos containerbegrip geworden” aldus de website wegmetdatwoord.nl.
Maar is duurzaamheid juist niet een ingeburgerd begrip geworden is: iedereen handelt er al naar? En wat doet men dan dat als duurzaam bestempeld kan worden? Betekent dat afval scheiden, nul op de meter of wonen in een Tiny House? Duurzaamheid lijkt in ieder geval een ideaal te zijn, iets om na te streven en naar te handelen.
En al is niet iedereen het eens over de toedracht en de precieze rol van de mens hierin (‘nep-nieuws’, alternatieve feiten, …), maar lucht, water en aarde worden bedreigd door onze leefwijze en productiemethoden. Welke houding of manier van denken is daar debet aan? Wat moeten we daarin veranderen om onze natuurlijke omgeving te herstellen?

Aan de andere kant: er valt iets voor te zeggen om het er helemaal niet meer over duurzaamheid te hebben. Het wordt te pas en te onpas gebruikt. ‘Ik moet wel duurzaam met mijn lichaam omgaan en geen alcohol/sigaretten/suiker/… meer gebruiken’. Van energie wordt gezegd dat het ‘duurzaam’ is, maar is het leven zelf duurzaam? Wat zou men dan daar mee bedoelen? Is de duurzaamheid van leven het uitstellen van de dood?
De waarde van iets tekent zich af doordat het eindig is; verpest je met een uitgesteld einde niet de waarde van het menselijk leven? En ligt duurzaamheid dan eigenlijk wel binnen het menselijk vermogen?

Duurzaamheid; wat bedoelen we daar eigenlijk mee?

Kom en onderzoek samen met anderen het thema Duurzaamheid in het Socratisch Café Culemborg op 18 mei 2018.

Socratisch Café Culemborg, thema Verbeelding (aan de macht)

Posted on Updated on

Volgens schrijver en filosoof Connie Palmen hebben filosofen de verbeelding nodig om het wezen van de werkelijkheid bloot te leggen. Wanneer je je strikt aan de werkelijkheid houdt, kun je niet meer doen dan haar beschrijven. Dan is morgen gelijk aan vandaag. Vooruitgang is alleen maar meer van hetzelfde. Verbeelding maakt het mogelijk om je los te maken van de realiteit. Films, beeldende kunst en romans het zijn allemaal experimenten met de werkelijkheid die berusten op verbeelding. Verbeelding speelt niet alleen op persoonlijk niveau. ‘De verbeelding aan de macht’ was een veel gebruikte slogan en dat betekende dat de nieuwe protestbewegingen geen genoegen meer namen met ‘smalle marges’ maar zich schaarden achter grootse ideeën en utopisch idealisme. Grote politieke veranderingen bleven voor velen uit, maar des te rigoureus blijken de sociale veranderingen te zijn geweest: nooit eerder kreeg het individu zoveel ruimte en vrijheid. Vijftig jaar na dato maken we de balans op tijdens de Maand van de Filosofie. Wat is er overgebleven van het jaren ’60 idealisme waarin verbeelding in de strijd werd geworpen tegen autoriteiten? Welke rol speelde en speelt verbeelding in jouw leven? En wat is verbeelding nu eigenlijk?

Op 20 april 2018, tijdens de maand van de filosofie, denken we gezamenlijk na over het thema ‘verbeelding’.

Socratisch Café Culemborg, thema Standvastigheid

Posted on Updated on

Standvastigheid

Volgens het woordenboek is standvastigheid ‘trouw zijn aan de eigen principes’. In de kloostertraditie van de Benedictijnen is stabilitas één van de drie geloften die monniken moeten afleggen. Het staat voor standvastigheid of bestendigheid. Aan de monniken wordt commitment, toewijding aan het hier & nu, gevraagd. Doorzetten en niet afhaken of weglopen wanneer het ‘moeilijk’ wordt. Volgens de filosoof John Locke was standvastigheid dan ook ‘de bewaker en steun van de andere deugden’. Met andere woorden: standvastigheid is ook een deugd. Maar klopt dat wel? Is standvastigheid wel een deugd en daarmee onderdeel van het goede leven? Er zijn in de geschiedenis veel voorbeelden te bedenken waarin dictators standvastig zijn geweest en vele miljoenen de dood in hebben gestuurd omdat ze ‘trouw waren aan hun principes’. Is standvastigheid dan niet eerder een onderdeel van de deugden? En wanneer schiet je daarin door? Wanneer wordt standvastigheid halsstarrigheid of onverzettelijkheid?

Is standvastigheid niet bij uitstek de kunst van een zeeman? In de storm bonkt het schip op de golven en te midden daarvan bewaart de ervaren zeeman zijn standvastigheid. Als hij dat niet doet, als hij zich laat meesleuren door wind en golven, kan hij zijn werk niet doen. Alleen als hij standvastig blijft kan hij de situatie blijven overzien, de koers in de gaten houden en het stuurwiel blijven hanteren. Is dat een goede typering van standvastigheid: rust en evenwicht bewaren te midden van de drukte? Is standvastigheid dan iets anders dan rotsvastheid of onwrikbaarheid? Betekent het dat je goed moet meebewegen met en reageren op alle drukte en te midden daarvan toch blijven staan?

En wie kan er niet wat standvastigheid gebruiken bij het volhouden van voorgenomen goede gewoonten? Dat lijkt toch een kwestie te zijn van standhouden, ‘ergens voor staan’. Maar waar sta je dan voor? En waarom er niet achter?
Wat bedoelen we eigenlijk met standvastigheid?

Denk en onderzoek samen met anderen het thema standvastigheid in het Socratisch Café Culemborg op 19 januari 2018.

Socratisch Café Culemborg, thema Denken, 15 september 2017

Posted on Updated on

De kwaliteit van je gedachten, bepaalt de kwaliteit van je leven. Dit was één van de inzichten van Epictetus, een filosoof van de Stoa. Hoe je denkt, hoe je over iets denkt, óf je denkt, staat volgens de Stoa in nauwe verbinding met het goede leven.  Denken – de filosofie is erop gebaseerd en ermee opgebouwd. Elke filosofie is een bouwwerk van gedachten en denkbeelden. Maar de vraag ‘wat is denken?’ wordt in de filosofie eigenlijk nauwelijks of nooit gesteld. Terwijl het toch een centrale vraag is voor ons begrip van het mens-zijn. Wat is denken? Wat doen we als we denken? Kunnen we het denken in ons bewustzijn te pakken krijgen en uitleggen wat het is? We willen deze middag niet onderzoeken wat we denken (de inhoud van het denken), maar we willen de activiteit van het denken onderzoeken (de denkhandeling). Deze middag willen we denken over het denken.
Klik hier om je in te schrijven (verplicht).

Socratisch Café Culemborg, Thema Vragen

Posted on Updated on

Socrates was een meester in het stellen van vragen. Hij beschouwde zichzelf als een filosofische vroedvrouw die door de kunst van het juiste vragen stellen bij zijn  gesprekspartners gedachten en inzichten hielp te baren. Hij trainde op die manier het denken van de Atheners. Socrates stond aan de wieg van de filosofie bij de oude Grieken. Nu, meer dan tweeduizend jaar later kunnen we nog steeds de kunst van het vragen stellen oefenen. We hoeven ons dan misschien niet meer zo sterk te richten op het scholen van het denken, maar leren op zoek te gaan naar wezenlijke inzichten in het leven. We merken dan dat het leren stellen van vragen een ware kunst is. Veel hangt daarbij af van de juiste vraag. Die schept namelijk vrije ruimte waarin antwoorden kunnen komen of kunnen ontstaan. En dat kan ons brengen tot enkele, voor de kunst van het vragen stellen, wezenlijke (en vaak vergeten) vragen als: Wat gebeurt er eigenlijk als we een vraag stellen? Wanneer begint er bij een vraag voor jou iets te leven? Of nog basaler: wat is een vraag eigenlijk?

Socratisch Café Culemborg, Thema Innerlijk Kompas

Posted on Updated on

Hoe weet je welke weg in het leven te bewandelen en hoe kies je daarbij de juiste route? Robert Frost noemt in zijn gedicht ‘The road less travelled’ zijn keuze voor het minder voor de hand liggende pad ‘van doorslaggevend belang’. In zijn boek ‘De reis van de held’ beschrijft Joseph Campbell hoe de archetypische held in mythes een oproep krijgt van de ziel, waardoor hij wel op avontuur moet gaan. Bij het vinden van je eigen pad komen verschillende vragen aan de orde:
– Wie bepaalt het doel van je reis; jijzelf of een ander?
– Moet je om daar te komen op je huidige pad doorgaan of een ander (nieuw) pad inslaan?
– Volg je daarbij je hoofd, hart of buik? Je eigen behoeften of die van het grotere geheel?
En vooral; waar vindt je als eigentijdse held het antwoord op bovenstaande vragen? Bestaat er daarvoor zoiets als een innerlijk kompas; een innerlijk weten? De Stoïcijnse filosoof Seneca heeft het b.v. over de noodzaak van ‘innerlijke rust en het geloof op de juiste weg te zijn’. Socrates zei regelmatig dat hij zijn innerlijke leidsman (‘daimoon’) volgde die hem aangaf wat hij juist níet moest doen. Campbell zelf spreekt van ‘een heilige ruimte om in alle rust te reflecteren’. In het Socratisch Café dit keer het thema ‘het innerlijk kompas’ (Bestaat het?; wat is het precies?; waar vind je het?).

Socratisch Café Culemborg, 18 november 2016, thema: macht

Posted on Updated on

Om aan te melden klik hier (verplicht)

Zin in een goed filosofisch gesprek? Dan ben je op vrijdag 18 november 2016 om 15.30 uur van harte welkom in het Weeshuis bij de Bibliotheek Culemborg. Het gespreksthema van deze middag is macht en daarmee sluiten we aan bij het thema democratie van de campagne Nederland Leest. In een Socratische dialoog onderzoeken we het thema aan de hand van ervaringen van de deelnemers. Tijdens het gesprek proberen we door het stellen van vragen door te dringen in de essentie van ‘macht’ en wat het voor ons in het dagelijks leven kan betekenen. Het gaat niet om de uitwisseling van STANDpunten maar om het samen zoeken.

Macht, overmacht, onmacht,
machthebber, macht over jezelf,
macht over anderen, machtsvacuüm,
machtsspel, machtsverhoudingen,
machtswellust

Wat is macht? Wanneer heb je macht? Wat is de zin van macht? Wat heeft macht met invloed te maken? Hoe zit het met macht en heersen? Betekent het hebben van macht dat je het voor het zeggen hebt? Kan je bij machteloosheid niets doen? Is macht een teken van zwakte? Of is macht een signaal van kracht? Welke vragen spelen bij jou over het thema macht?

De bijeenkomst is een initiatief van Socratisch Café Culemborg in samenwerking met de Bibliotheek Rivierenland.
Plaats: Herenstraat 29, 4101 BR Culemborg
Tijd: 18 november 2016, 15.30 uur (inloop vanaf 15.00 uur) – 18.30 uur
Kosten: € 10,00 p.p. (studenten en scholieren € 5,00, vierrittenkaar € 30,00), inclusief koffie en thee.
Maximum aantal deelnemers zestien.
Aanmelden verplicht op www.socratischcafeculemborg.nl.
Voor meer informatie: Frans Weeber, telefoon 06-18872237.
Volgende bijeenkomst: vrijdag 20 januari 2017

Socratisch Café Culemborg, 23 september 2016, thema: gastvrijheid

Posted on

Zin in een goed filosofisch gesprek? Dan bent u op vrijdag 23 september 2016 om 15.30 uur van harte welkom in het Weeshuis bij de Bibliotheek Culemborg. Het gespreksthema van deze middag is gastvrijheid. In een Socratische dialoog onderzoeken we het thema aan de hand van ervaringen van de deelnemers. Tijdens het gesprek proberen we door het stellen van vragen door te dringen in de essentie van gastvrijheid en wat het voor ons in het dagelijks leven kan betekenen. Het gaat niet om de uitwisseling van STANDpunten maar om het samen zoeken.

Het thema is: Gastvrijheid. In het oude Griekenland, en ook in gemeenschappen die nog met oude omgangsvormen vertrouwd zijn, zoals de indianen van Noord Amerika, was en is het gebruik een gast gastvrij te ontvangen en deze eerst te eten en drinken te geven alvorens vragen te stellen naar zijn of haar herkomst en welbevinden. Waarom zou dat zijn? Wij blijken van oudsher een ambivalente houding te hebben tegenover een gast. Het woord gast is verwant met het Latijnse woord hostis. Dat betekent in de eerste plaats vijand en vervolgens vreemdeling. In het Engels betekent ‘host’: gastheer. Waarom zou je een gast eerst te eten en te drinken moeten geven alvorens in gesprek te gaan? Om de vreemdeling, die in principe je vijand is, te overtuigen van je goede bedoelingen? Behoor je dan niet iedere vreemdeling te behandelen als gast? Wat is dat: gastvrijheid?

De bijeenkomst is een initiatief van Socratisch Café Culemborg in samenwerking met de Bibliotheek Rivierenland.
Plaats: Herenstraat 29, 4101 BR Culemborg
Tijd: 23 september 2016, 15.30 uur (inloop vanaf 15.00 uur) – 18.30 uur
Kosten: € 10,00 p.p. (studenten en scholieren € 7,50), inclusief koffie en thee.
Maximum aantal deelnemers zestien.
Aanmelden verplicht op www.socratischcafeculemborg.nl.
Voor meer informatie: Frans Weeber, telefoon 06-18872237.