Uncategorized

Thema rust, november 2019

Posted on

Het Van Dale Woordenboek geeft zeventien definities van rust. De eerste: toestand die intreedt (en zich overgeven daaraan) bij het ophouden van arbeid, moeite of inspanning. Rust wordt ook geassocieerd met slapen, dood, openbare orde, afwezigheid van geluid enzovoort. In onze tijd is rust iets dat we nastreven, bijvoorbeeld in de vorm van yoga of mindfulness. Toch had rust niet altijd een positieve betekenis, want zeiden we niet ‘rust roest’: Wie niet actief blijft, verliest zijn kennis en kundigheid, verklaart Van Dale. Blijkbaar is rust niet per definitie positief of negatief.Nadenken over de dualiteit van Rust is niet nieuw. De Franse filosoof Blaise Pascal (1623-1662) schreef: “We streven naar een rustig leven,” door te strijden tegen het een of ander dat in de weg staat, en als we het uit de weg hebben geruimd, wordt de rust ondraaglijk door de verveling die ze veroorzaakt. We moeten daaraan ontsnappen en kunnen niet anders dan om drukte smeken.”
De oude Grieken hadden alle tijd voor filosofische gesprekken, maar in onze tijd zijn we gericht op snelle resultaten. Resultaatgericht werken is het motto in het bedrijfsleven, de zorg en het onderwijs. Bovendien moet dat in een steeds hoger tempo. De Deense hoogleraar Svend Brinkmann schrijft in zijn bestseller Standvastig, dat we leven in een accelererende cultuur met alle gevolgen van dien. Is de vraag naar rust in onze tijd niet de vraag hoe we kunnen daaraan kunnen ontsnappen?

Thema tolerantie, oktober 2019

Posted on

Nederland heet een tolerant land te zijn. Euthanasie, het drugsbeleid, homohuwelijk, voorbeelden te over waarbij ons land vooroploopt op de wereld. Tolerantie lijkt daardoor een nastrevenswaardig ideaal te zijn, een ‘voorbeeld’ van hoe het moet. Maar is tolerantie wel zo nastrevenswaardig? Want met tolerantie creëer je ook veel dubbelzinnigheid en onduidelijkheid. Denk maar gedoogbeleid en poldermodellen.
Historici doen vaak voorkomen dat Nederland altijd zo tolerant is geweest. Net zoals in de Gouden Eeuw, toen Nederland een baken van verdraagzaamheid was voor Europa en misschien wel de hele wereld. Nederland was toen een smeltkroes van (godsdienstige en politieke) vluchtelingen en men leefde zo dicht op elkaar dat men elkaar wel móest verdragen. Zo bezien lijkt tolerantie meer pragmatisch van aard; een beschrijving van een enigszins ingewikkelde situatie. Waarin verschilt tolerantie dan met elkaar negeren, leven en laten leven?
In de eeuwen na de Gouden viel Nederland ‘terug’ naar een meer benepen boerenland om aan het eind van de negentiende eeuw weer enigszins op te bloeien. De steden groeien, de welvaart stijgt, verschillende gedachten en meningen groeien op een heel klein stukje aarde. Tegenwoordig kampen we met groeiend racisme, islamofobie en vrouwonvriendelijkheden. Daarbij valt op te merken dat populisme aanstuurt op polarisatie in plaats van tolerantie. Het lijkt dan toch een waarde te zijn die als voorbeeld voor de wereld kan dienen.

Wat is de ware aard van tolerantie? Tolerantie wordt vaak synoniem verklaard aan verdraagzaamheid. Maar wanneer gebruik je het woord ‘tolerant’ eigenlijk? Verdraag je een vieze geur of ben je tolerant ten aanzien van die geur? Verdraag je mensen of ideeën? Is een maatschappij verdraagzaam of tolerant?
En… wanneer was u voor het laatst tolerant? Kom samen met anderen het thema tolerantie onderzoeken tijdens het socratisch café op 18 oktober 2019.

Thema authenticiteit, september 2019

Posted on

Iedereen wil tegenwoordig graag authentiek zijn en we willen graag authentiek eten en drinken en authentiek ons huis inrichten. Authentiek kun je dus worden, maar als het om producten gaat, dan bedoelen we vaak ‘hoe het oorspronkelijk werd gemaakt’. Maar is dan dan authentiek en is namaak wel zo erg. Maakt het wat uit of een Camenbert uit Frankrijk komt of ergens uit een Nederlandse fabriek. Als persoon kun je authentiek zijn, zoals een definitie op internet aangeeft: is de mate waarin iemand trouw is aan zijn eigen persoonlijkheid, geest, of karakter, ondanks externe krachten en invloeden. Ben je volgens die definitie authentiek als je zoveel mogelijk authentieke producten koopt, of word je dan beïnvloed door externe krachten in de vorm van slimme marketing? Authenticiteit is geen gemakkelijk begrip en tijdens bijeenkomst gaan we dieper in op de betekenis.

Thema vertrouwen, juni 2019

Posted on

De meest gangbare definities van vertrouwen omvatten doorgaans de volgende elementen:

je bent bereid afhankelijk te zijn van de daden van een ander persoon of groep.
je gelooft dat een ander eerlijk is of dat iets goed zal gaan.
je verwacht dat een ander zal handelen op een manier die jouzelf niet benadeelt of dat je door het handelen van een ander niet een nadelige situatie zal belanden.

Je bent bereid… je gelooft… je verwacht… Of het allemaal goed voor je zal uitpakken is niet zeker, maar ‘vertrouwen’ lijkt een soort ‘weten’ te zijn; een kennis over de toekomst. Maar wat kan je weten over de toekomst?
Of is vertrouwen meer een houding die handiger is dan het tegenovergestelde? Een optimist heeft geluk, een pessimist gelijk. Met gelijk willen hebben kom je vaak niet ver, geluk lijkt verder te reiken; het gelijk van vandaag is morgen oud ijzer. Vertrouwen lijkt dus ook wel met geluk te maken hebben: kan je kiezen voor geluk? Kan je ervoor kiezen om een optimist of pessimist te zijn?
En wat zegt dat alles over zelfvertrouwen? Is zelfvertrouwen geloven in geluk? Wanneer je weinig zelfvertrouwen hebt, heb je dan ook weinig geluk?

Vertrouwen; wat is dat eigenlijk?

Thema vrijheid, mei 2019

Posted on

We leven in een vrij land en ieder jaar op 5 mei vieren we dat. Het gaat dan om het vrij zijn van vreemde overheersing. Maar ook de eigen overheid wordt door veel mensen gezien als een instituut dat de persoonlijke vrijheid beperkt. In de VS zijn ze daar allergisch voor. Iedereen mag daar wapens bezitten, maar een ander zomaar dood schieten, dat gaat ook daar te ver. Vrijheid betekent dus niet dat je kan doen en laten wat je wil. Maar wat zijn dan de grenzen van de vrijheid? Wat als je met jouw vrije keuze een ander schade toebrengt? Behandel een ander zoals je zelf behandeld zou willen worden, wordt gezien als de gulden leefregel. Biedt die regel in alle gevallen uitkomst? De filosoof Hegel stelde: “Vrijheid is inzicht in de noodzakelijkheid.” Als we ervan uitgaan dat er zoiets bestaat als vrijheid wat zijn dan de grenzen daarvan en hoe bepaal je die? Ben jij ooit in je eigen leven aangelopen tegen de grenzen van je vrijheid en hoe ging je daarmee om. Aan de hand van die persoonlijke ervaringen proberen we samen vat te krijgen op wat de grenzen van onze vrijheid bepaalt.

Thema Zorg voor elkaar, maart 2019

Posted on

Binnen de familie voor elkaar zorgen, was nog niet zo lang geleden een belangrijke traditie en in veel culturen is het dat nog steeds. De familie heeft de zorg voor bijvoorbeeld de (groot)ouders uitbesteed aan instanties en wordt bij wet gereguleerd. Maar we vinden dat die georganiseerde zorg te ver is doorgeslagen. De verZORGingsstaat van de tweede helft van de vorige eeuw wordt in rap tempo afgebouwd. Er waait een frisse neoliberale wind. In onze moderne samenleving is meer en meer slechts plaats voor mondige, participerende burgers. De collectieve zorg wordt afgebouwd en in de vorm van mantelzorg en oppasoma’s en -opa’s teruggedrongen naar de privé-sfeer. Velen vinden dat de zorg voor elkaar heeft plaats gemaakt voor een berekenend individualisme. Burenhulp was lang vanzelfsprekend, maar nu moet de jaarlijkse burendag ons eraan herinneren hoe belangrijk buren kunnen zijn. Is de ‘zorg voor elkaar’ werkelijk uit het collectieve en persoonlijke domein aan het verdwijnen? Hoe speelt ‘zorg’ in jouw leven een rol? Is er sprake van zorg als je ervoor betaald wordt? En is er verschil tussen zorg waartoe je je moreel verplicht voelt en zorg die je uit vrije wil op je neemt?

Thema Elkaar zien, december 2018

Posted on Updated on

Het thema van de Week van de Dialoog in november is ‘Elkaar zien’.  Moet je, om mee te beginnen, om met elkaar een gesprek te voeren elkaar ook daadwerkelijk zien of aankijken? Nee, je pakt je telefoon op, belt een goede vriend/in en begint een (goed) gesprek. Zo moeilijk is dat dus niet, hoewel je dan elkaar niet daadwerkelijk ziet. Dus wellicht bedoelen ze iets anders met ‘Elkaar zien’. Maar wat? Wellicht is het meer een intentie; een streven om een mens te zien, een mens met al zijn verhalen, kwaaltjes, gebreken. Een mens met een ziel, wat dat dan ook is. Zet een rode neus – kleinste masker ter wereld – op en kijk in de spiegel; al wat of wie je bent wordt uitvergroot. Maar is dat ook mogelijk als deze mens ver(s)cholen is onder een *niqaab*? Wat is dan het verschil tussen kijken en zien? Wat zie je met je geestesoog? En was het woord ‘persoonlijkheid’ niet afkomstig van het woord *persona*, wat masker betekent? Wat is er dan nodig om elkaar te zien? Misschien is het de bedoeling dat je je persoonlijkheid – dagelijkse *masker* – aflegt en jezelf toont aan de ander, de ander zich aan jou. Maar waarom zou je dat doen?
Kom op 16 november naar het Socratisch café Culemborg om elkaar te zien, te spreken en een antwoord te vinden op de laatste vraag.

Thema Maat, oktober 2018

Posted on Updated on

Van schoenen willen we graag dat ze passen, dat ze *lekker* zitten. Niet te strak maar ook niet te los: ze moeten wel te *genieten* zijn. Door te passen en meten komen we meestal tot een keuze. De juiste maat is de juiste begrenzing tussen te strak en te los. Zou dat ook gelden voor meer abstracte zaken zoals ‘moed’, ‘verstandigheid’ of misschien zelfs ‘genieten’? In die laatste zin is matigheid een deugd, dat wil zeggen een uitmuntendheid: zij is de richel, zou Aristoteles zeggen, tussen de twee tegenover elkaar gelegen afgronden mateloosheid en ongevoeligheid, tussen de droefheid van de losbol en die van de zwartkijker, tussen de oververzadiging van de vreetzak en die van de anorexiapatient. Wat een ellende als je lichaam je de baas is! Wat een geluk als je ervan kunt genieten en het aan je wil kunt onderwerpen!
Maat, of matigheid, lijkt in ieder geval met je lichaam te maken hebben. Geniet, maar met mate. Matigheid is de matiging waardoor we onze genoegens de baas blijven in plaats van er slaaf van te zijn. Het is een vrij genieten, dat juist daardoor genotvoller is doordat je daarbij ook van je eigen vrijheid geniet. Wat is roken heerlijk als je het ook kunt laten! Wat is drinken heerlijk als je niet gevangene van de alcohol bent! De mateloze is een slaaf die des te onderworpener is doordat hij zijn meester overal met zich meedraagt. Gevangene van zijn lichaam, gevangene van zijn begeerten of van zijn gewoontes, gevangene van de kracht of juist zwakte daarvan. En zo raakt maat/matigheid naast (lichamelijk) genieten ook nog eens de vrijheid aan.
Hoe denkt u over maat? Is de juiste maat een kwestie van willen? En hoe zit het dan met discipline? Wanneer heeft matigheid met vrijheid te maken?
Kom naar Socratisch Café Culemborg in september en start het seizoen met een socratische dialoog over Maat.

Thema Waarheid, juni 2018

Posted on Updated on

De vraag naar de waarheid is een van de meest fundamentele vragen in de filosofie. En in onze tijd is die vraag actueler dan ooit. Voor de Amerikaanse president Donald Trump doen feiten er weinig toe. Hij manipuleert ze om een bepaalde stemming te creëren. Op de sociale media is het de mening die telt en niet de feiten. De meesten van ons vinden dat een slechte ontwikkeling, maar bestaat er wel zoiets als een onbetwistbare waarheid? Socrates was in zijn gesprekken met anderen altijd bezig de waarheid boven tafel te krijgen. Hij deed dit door het stellen van kritische vragen te stellen. En vaak bleek de ‘waarheid’ van zijn gesprekspartners minder solide dan ze in eerste instantie dachten. In de ideeënleer van Plato zijn het goede, ware en schone de fundamentele begrippen. Moderne filosofen leggen de nadruk op het nut van de waarheid. “Waarheid is datgene wat nuttig en bruikbaar is, dat wat werkt,” beweren de pragmatisten. Welke rol speelt de waarheid in jouw dagelijks leven? In een gesprek van tien minuten vertellen we gemiddeld tenminste één leugen. De waarheid is er dus blijkbaar niet als vanzelfsprekend. Maar kies je soms bewust voor de waarheid en waarom doe je dat dan?
Op 15 juni 2018 denken we gezamenlijk na over het thema ‘waarheid’

Thema Duurzaamheid, mei 2018

Posted on Updated on

‘Alles van waarde is weerloos’ – Lucebert. Het woord ‘duurzaam’ staat in de stop tien in de lijst van de meest irritante woorden van 2017. Alles wat te maken heeft met maatschappelijk verantwoord leven, milieu, ecologie en toekomstgericht denken wordt tegenwoordig onder duurzaamheid geschaard. “Het is een hol betekenisloos containerbegrip geworden” aldus de website wegmetdatwoord.nl.
Maar is duurzaamheid juist niet een ingeburgerd begrip geworden is: iedereen handelt er al naar? En wat doet men dan dat als duurzaam bestempeld kan worden? Betekent dat afval scheiden, nul op de meter of wonen in een Tiny House? Duurzaamheid lijkt in ieder geval een ideaal te zijn, iets om na te streven en naar te handelen.
En al is niet iedereen het eens over de toedracht en de precieze rol van de mens hierin (‘nep-nieuws’, alternatieve feiten, …), maar lucht, water en aarde worden bedreigd door onze leefwijze en productiemethoden. Welke houding of manier van denken is daar debet aan? Wat moeten we daarin veranderen om onze natuurlijke omgeving te herstellen?
Aan de andere kant: er valt iets voor te zeggen om het er helemaal niet meer over duurzaamheid te hebben. Het wordt te pas en te onpas gebruikt. ‘Ik moet wel duurzaam met mijn lichaam omgaan en geen alcohol/sigaretten/suiker/… meer gebruiken’. Van energie wordt gezegd dat het ‘duurzaam’ is, maar is het leven zelf duurzaam? Wat zou men dan daar mee bedoelen? Is de duurzaamheid van leven het uitstellen van de dood?
De waarde van iets tekent zich af doordat het eindig is; verpest je met een uitgesteld einde niet de waarde van het menselijk leven? En ligt duurzaamheid dan eigenlijk wel binnen het menselijk vermogen? Duurzaamheid; wat bedoelen we daar eigenlijk mee?