Uncategorized

Thema Toewijding, maart 2020

Posted on

Tijdens het Socratisch café op 20 maart gaan we door een socratisch gesprek het thema Toewijding onderzoeken. In een socratisch gesprek ondernemen de gespreksdeelnemers een gezamenlijk onderzoek naar de *essentie* van het thema. Wat zou dat voor toewijding zijn? Het heeft iets ‘heiligs’ over zich, misschien omdat ‘wijding’ doet denken aan ‘gewijd zijn’; iets wordt heilig gemaakt, je geeft je over aan iets wat hogers dan jijzelf. Wanneer je bijvoorbeeld een dier ‘ontwijdt’, dan verwijder je de ‘heiligheid’ van het dier, je maakt er een product, iets eetbaars van. Een ‘inwijding’ is deelgenoot worden van een mysterie. Wat is dan toewijding?

Nu is de essentie van iets niet hetzelfde als een (omvattende) definitie of omschrijving; het streven is niet om volledig te zijn maar om iets van de eigen geraakt- of betrokkenheid met betrekking tot het thema boven tafel te krijgen. Wat gaat je daadwerkelijk aan het hart betreffende het thema? Wanneer, op welk manier, staat er voor jou met betrekking tot het thema daadwerkelijk iets op het spel? (hoe) ben je het thema toegewijd? Daar zijn we naar op zoek. Niet omdat we geïnteresseerd zijn in de verklaringen daarachter (psychologiseren: waarom, hoe komt dat zo, …) of omdat we er oplossingen voor moeten zoeken maar omdat in die persoonlijke geraaktheid iets duidelijk wordt over het thema. Een socratisch gesprek is, naast onderzoek naar het het thema, grotendeels zelfonderzoek.

Het is net zoals Michelangelo (1475-1564) zei: ‘Ik zag een engel in het marmer en houwde tot ik hem bevrijdde’. Anders gezegd: elke blok steen houdt een beeld verborgen en het is de taak van de beeldhouwer om het te ontdekken. Wij voeren een gezamenlijk onderzoeksgesprek om het ‘beeld’ uit de ervaringen naar voren te laten komen. Daartoe ‘houwen’ we weg wat er niet toe doet totdat we overhouden wat er wel toe doet.
Dus om bij die essentie te komen beginnen we eerst het thema lichtjes te onderzoeken door associaties en ook meningen e.d. met elkaar te delen. Het gaat er in eerste instantie niet om het met elkaar eens te worden maar om een rijkdom aan ideeën en redeneringen te genereren. Waar doet toewijding je allemaal aan denken; wat hoort erbij en ook wat niet.

Vervolgens krijgen we de stap dat we voorbeelden uit eigen ervaring met daaraan gekoppeld een vraag formuleren. Het gesprek dat de gespreksdeelnemers met elkaar voeren is afhankelijk van de onderzoeksvraag die uiteindelijk gekozen wordt; de vraag bepaalt het onderzoeksproces en in zekere zin het antwoord. Een vraag beperkt het onderzoeksdomein maar zorgt vooral voor de noodzakelijke focus. Door het beperken breng je een offer om op die manier meer over thema te weten te komen. Niet alles is mogelijk te onderzoeken. Onze tijd samen is eindig en we willen graag meer begrip over het thema. En ja, dat vraagt enige toewijding aan het onderzoek en het proces wat er bij hoort…

NB. Vaak hebben we met betrekking tot de socratische methode over de ‘vroedvrouwkunde’ – een kind helpen baren, via de moeder van Socrates maar de vader van Socrates, Sophroniscus, was een toegewijd beeldhouwer.

Thema kwetsbaarheid, februari 2020

Posted on

Er zijn situaties waarin je bang bent voor wat de nabije of de verre toekomst brengt. Je bent ernstig ziek, je begint aan een nieuwe baan, je hebt een domme fout gemaakt of je bent heel oud geworden. Je voelt je onbeschermd, breekbaar, fijngevoelig, licht te raken of zwak. Is dat kwetsbaarheid?

Is kwetsbaarheid afhankelijk van jezelf of is kwetsbaarheid afhankelijk van wat anderen zeggen? Maak je je eigen kwetsbaarheid of maken anderen je kwetsbaarheid? Is kwetsbaarheid iets om je voor te schamen of maakt kwetsbaarheid je sterker? Kun je je kwetsbaarheid laten zien of juist niet? Kan kwetsbaarheid ook te maken hebben met dierbaren: je partner, je kinderen of kleinkinderen? Is de angst dat anderen iets overkomt ook een basis voor kwetsbaarheid? Kwetsbaarheid heeft te maken met verwond kunnen worden. Dat kan natuurlijk altijd en overal. Maar maakt je kwetsbaar opstellen, je misschien onkwetsbaar? Heeft kwetsbaarheid te maken met bereidheid om te incasseren of juist met de afwezigheid van de bereidheid daartoe? Wat is dat kwetsbaarheid?

Thema traditie, januari 2020

Posted on

De laatste jaren is veel te doen om tradities, denk bijvoorbeeld aan zwarte piet en vuurwerk. Het is een actueel maar enigszins ook gevoelig thema, immers het (potentieel) verdwijnen van een traditie verhit de gemoederen aanzienlijk; het vormt een bedreiging van maatschappelijke stabiliteit. Een traditie zorgt dus voor stabiliteit maar wanneer is een traditie juist ‘labiel’; wanneer veroorzaakt traditie maatschappelijke onrust?

Tradities lijken iets behoudens te hebben. Volgens het woordenboek komt het woord traditie’ dan ook van het Latijnse trádere, wat ‘overlevering’ betekent. Het is een gebruik of gewoonte die van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven om een bepaalde gedeelde – lokaal of (inter)nationaal – identiteit in stand te houden. Maar waarin verschilt een traditie van een gebruik of gewoonte? En kunnen tradities veranderen? Verandert de gedeelde identiteit dan mee?

Tradities lijken vaak een rem te zijn voor (maatschappelijke) ontwikkelingen. Soms kan dat goed of juist slecht zijn maar hoe bepaal je dat? En kan een traditie ook vooruitstrevend zijn? Of kunnen tradities juist niet vooruitstrevend zijn; is dat met elkaar in tegenspraak?
In een filosofisch onderzoek in het algemeen, en een socratisch gesprek in het bijzonder, zijn de gespreksdeelnemers op zoek naar aspecten van ‘het goede leven’. Hoe passen tradities daarin; heb je tradities nodig voor een goed leven? En wanneer fungeert een traditie als een tegenhanger van het goede leven, bijvoorbeeld als een gevangenis? Hoe vrij ben je binnen een traditie?

Kom op 17 januari 2020 naar het socratisch café om het thema traditie samen met anderen onderzoeken!

Thema rust, november 2019

Posted on

Het Van Dale Woordenboek geeft zeventien definities van rust. De eerste: toestand die intreedt (en zich overgeven daaraan) bij het ophouden van arbeid, moeite of inspanning. Rust wordt ook geassocieerd met slapen, dood, openbare orde, afwezigheid van geluid enzovoort. In onze tijd is rust iets dat we nastreven, bijvoorbeeld in de vorm van yoga of mindfulness. Toch had rust niet altijd een positieve betekenis, want zeiden we niet ‘rust roest’: Wie niet actief blijft, verliest zijn kennis en kundigheid, verklaart Van Dale. Blijkbaar is rust niet per definitie positief of negatief.Nadenken over de dualiteit van Rust is niet nieuw. De Franse filosoof Blaise Pascal (1623-1662) schreef: “We streven naar een rustig leven,” door te strijden tegen het een of ander dat in de weg staat, en als we het uit de weg hebben geruimd, wordt de rust ondraaglijk door de verveling die ze veroorzaakt. We moeten daaraan ontsnappen en kunnen niet anders dan om drukte smeken.”
De oude Grieken hadden alle tijd voor filosofische gesprekken, maar in onze tijd zijn we gericht op snelle resultaten. Resultaatgericht werken is het motto in het bedrijfsleven, de zorg en het onderwijs. Bovendien moet dat in een steeds hoger tempo. De Deense hoogleraar Svend Brinkmann schrijft in zijn bestseller Standvastig, dat we leven in een accelererende cultuur met alle gevolgen van dien. Is de vraag naar rust in onze tijd niet de vraag hoe we kunnen daaraan kunnen ontsnappen?

Thema tolerantie, oktober 2019

Posted on

Nederland heet een tolerant land te zijn. Euthanasie, het drugsbeleid, homohuwelijk, voorbeelden te over waarbij ons land vooroploopt op de wereld. Tolerantie lijkt daardoor een nastrevenswaardig ideaal te zijn, een ‘voorbeeld’ van hoe het moet. Maar is tolerantie wel zo nastrevenswaardig? Want met tolerantie creëer je ook veel dubbelzinnigheid en onduidelijkheid. Denk maar gedoogbeleid en poldermodellen.
Historici doen vaak voorkomen dat Nederland altijd zo tolerant is geweest. Net zoals in de Gouden Eeuw, toen Nederland een baken van verdraagzaamheid was voor Europa en misschien wel de hele wereld. Nederland was toen een smeltkroes van (godsdienstige en politieke) vluchtelingen en men leefde zo dicht op elkaar dat men elkaar wel móest verdragen. Zo bezien lijkt tolerantie meer pragmatisch van aard; een beschrijving van een enigszins ingewikkelde situatie. Waarin verschilt tolerantie dan met elkaar negeren, leven en laten leven?
In de eeuwen na de Gouden viel Nederland ‘terug’ naar een meer benepen boerenland om aan het eind van de negentiende eeuw weer enigszins op te bloeien. De steden groeien, de welvaart stijgt, verschillende gedachten en meningen groeien op een heel klein stukje aarde. Tegenwoordig kampen we met groeiend racisme, islamofobie en vrouwonvriendelijkheden. Daarbij valt op te merken dat populisme aanstuurt op polarisatie in plaats van tolerantie. Het lijkt dan toch een waarde te zijn die als voorbeeld voor de wereld kan dienen.

Wat is de ware aard van tolerantie? Tolerantie wordt vaak synoniem verklaard aan verdraagzaamheid. Maar wanneer gebruik je het woord ‘tolerant’ eigenlijk? Verdraag je een vieze geur of ben je tolerant ten aanzien van die geur? Verdraag je mensen of ideeën? Is een maatschappij verdraagzaam of tolerant?
En… wanneer was u voor het laatst tolerant? Kom samen met anderen het thema tolerantie onderzoeken tijdens het socratisch café op 18 oktober 2019.

Thema authenticiteit, september 2019

Posted on

Iedereen wil tegenwoordig graag authentiek zijn en we willen graag authentiek eten en drinken en authentiek ons huis inrichten. Authentiek kun je dus worden, maar als het om producten gaat, dan bedoelen we vaak ‘hoe het oorspronkelijk werd gemaakt’. Maar is dan dan authentiek en is namaak wel zo erg. Maakt het wat uit of een Camenbert uit Frankrijk komt of ergens uit een Nederlandse fabriek. Als persoon kun je authentiek zijn, zoals een definitie op internet aangeeft: is de mate waarin iemand trouw is aan zijn eigen persoonlijkheid, geest, of karakter, ondanks externe krachten en invloeden. Ben je volgens die definitie authentiek als je zoveel mogelijk authentieke producten koopt, of word je dan beïnvloed door externe krachten in de vorm van slimme marketing? Authenticiteit is geen gemakkelijk begrip en tijdens bijeenkomst gaan we dieper in op de betekenis.

Thema vertrouwen, juni 2019

Posted on

De meest gangbare definities van vertrouwen omvatten doorgaans de volgende elementen:

je bent bereid afhankelijk te zijn van de daden van een ander persoon of groep.
je gelooft dat een ander eerlijk is of dat iets goed zal gaan.
je verwacht dat een ander zal handelen op een manier die jouzelf niet benadeelt of dat je door het handelen van een ander niet een nadelige situatie zal belanden.

Je bent bereid… je gelooft… je verwacht… Of het allemaal goed voor je zal uitpakken is niet zeker, maar ‘vertrouwen’ lijkt een soort ‘weten’ te zijn; een kennis over de toekomst. Maar wat kan je weten over de toekomst?
Of is vertrouwen meer een houding die handiger is dan het tegenovergestelde? Een optimist heeft geluk, een pessimist gelijk. Met gelijk willen hebben kom je vaak niet ver, geluk lijkt verder te reiken; het gelijk van vandaag is morgen oud ijzer. Vertrouwen lijkt dus ook wel met geluk te maken hebben: kan je kiezen voor geluk? Kan je ervoor kiezen om een optimist of pessimist te zijn?
En wat zegt dat alles over zelfvertrouwen? Is zelfvertrouwen geloven in geluk? Wanneer je weinig zelfvertrouwen hebt, heb je dan ook weinig geluk?

Vertrouwen; wat is dat eigenlijk?

Thema vrijheid, mei 2019

Posted on

We leven in een vrij land en ieder jaar op 5 mei vieren we dat. Het gaat dan om het vrij zijn van vreemde overheersing. Maar ook de eigen overheid wordt door veel mensen gezien als een instituut dat de persoonlijke vrijheid beperkt. In de VS zijn ze daar allergisch voor. Iedereen mag daar wapens bezitten, maar een ander zomaar dood schieten, dat gaat ook daar te ver. Vrijheid betekent dus niet dat je kan doen en laten wat je wil. Maar wat zijn dan de grenzen van de vrijheid? Wat als je met jouw vrije keuze een ander schade toebrengt? Behandel een ander zoals je zelf behandeld zou willen worden, wordt gezien als de gulden leefregel. Biedt die regel in alle gevallen uitkomst? De filosoof Hegel stelde: “Vrijheid is inzicht in de noodzakelijkheid.” Als we ervan uitgaan dat er zoiets bestaat als vrijheid wat zijn dan de grenzen daarvan en hoe bepaal je die? Ben jij ooit in je eigen leven aangelopen tegen de grenzen van je vrijheid en hoe ging je daarmee om. Aan de hand van die persoonlijke ervaringen proberen we samen vat te krijgen op wat de grenzen van onze vrijheid bepaalt.

Thema Zorg voor elkaar, maart 2019

Posted on

Binnen de familie voor elkaar zorgen, was nog niet zo lang geleden een belangrijke traditie en in veel culturen is het dat nog steeds. De familie heeft de zorg voor bijvoorbeeld de (groot)ouders uitbesteed aan instanties en wordt bij wet gereguleerd. Maar we vinden dat die georganiseerde zorg te ver is doorgeslagen. De verZORGingsstaat van de tweede helft van de vorige eeuw wordt in rap tempo afgebouwd. Er waait een frisse neoliberale wind. In onze moderne samenleving is meer en meer slechts plaats voor mondige, participerende burgers. De collectieve zorg wordt afgebouwd en in de vorm van mantelzorg en oppasoma’s en -opa’s teruggedrongen naar de privé-sfeer. Velen vinden dat de zorg voor elkaar heeft plaats gemaakt voor een berekenend individualisme. Burenhulp was lang vanzelfsprekend, maar nu moet de jaarlijkse burendag ons eraan herinneren hoe belangrijk buren kunnen zijn. Is de ‘zorg voor elkaar’ werkelijk uit het collectieve en persoonlijke domein aan het verdwijnen? Hoe speelt ‘zorg’ in jouw leven een rol? Is er sprake van zorg als je ervoor betaald wordt? En is er verschil tussen zorg waartoe je je moreel verplicht voelt en zorg die je uit vrije wil op je neemt?

Thema Elkaar zien, december 2018

Posted on Updated on

Het thema van de Week van de Dialoog in november is ‘Elkaar zien’.  Moet je, om mee te beginnen, om met elkaar een gesprek te voeren elkaar ook daadwerkelijk zien of aankijken? Nee, je pakt je telefoon op, belt een goede vriend/in en begint een (goed) gesprek. Zo moeilijk is dat dus niet, hoewel je dan elkaar niet daadwerkelijk ziet. Dus wellicht bedoelen ze iets anders met ‘Elkaar zien’. Maar wat? Wellicht is het meer een intentie; een streven om een mens te zien, een mens met al zijn verhalen, kwaaltjes, gebreken. Een mens met een ziel, wat dat dan ook is. Zet een rode neus – kleinste masker ter wereld – op en kijk in de spiegel; al wat of wie je bent wordt uitvergroot. Maar is dat ook mogelijk als deze mens ver(s)cholen is onder een *niqaab*? Wat is dan het verschil tussen kijken en zien? Wat zie je met je geestesoog? En was het woord ‘persoonlijkheid’ niet afkomstig van het woord *persona*, wat masker betekent? Wat is er dan nodig om elkaar te zien? Misschien is het de bedoeling dat je je persoonlijkheid – dagelijkse *masker* – aflegt en jezelf toont aan de ander, de ander zich aan jou. Maar waarom zou je dat doen?
Kom op 16 november naar het Socratisch café Culemborg om elkaar te zien, te spreken en een antwoord te vinden op de laatste vraag.